Deze nieuwsbrief is ook te downloaden als Word document: klik.

Nieuwsbrief # 5

===================================================================
16 september
2004

redactie: Peter Tellegen

===================================================================

In deze nieuwsbrief aandacht voor:

  • de SON-tests
  • diagnostiek en indicatiestelling
  • enquête toekomst WISC-III
  • het verschijnen van de NIO
  • intelligentietests in kader RVC-VO

===================================================================

de SON-tests

Vergelijking van Braziliaanse en Nederlandse kinderen met de SON-R 5.5-17
Het artikel van Jaap Laros en Peter Tellegen over culturele bias in het plaatjesmateriaal van de SON-R 5.5-17, dat is uitgevoerd bij Nederlandse en Braziliaanse kinderen, is in het Engels gepubliceerd in het zomernummer 2004 van het Braziliaanse tijdschrift Psicologia: Teoria e Pesquisa. Het is verschenen onder de titel: Cultural Bias in the SON-R Test: Comparative Study of Brazilian and Dutch children. Het artikel staat in de definitieve versie als pdf-file op de site.

Expositie over de SON-tests
In de bibliotheek Sociale Wetenschappen van de Universiteit Groningen (Heymans Instituut, Grote Kruisstraat 2/1, te Groningen) is een kleine expositie ingericht over de SON-tests. Hierbij is testmateriaal te zien van de originele eerste SON die begin jaren 40 van de vorige eeuw in Sint Michielsgestel met de hand is gemaakt. Verder zijn er posters te zien en foto's van onderzoek met de test in Kenia en Marokko. De bibliotheek is van maandag t/m donderdag open van 9.00 tot 21.30 uur, en vrijdag van 9.00 tot 17.00 uur.


Diagnostiek en indicatiestelling

De afgelopen maanden is een werkgroep van de Sectie Basis en Speciaal onderwijs van het NIP, in samenwerking met de netwerkgroep Onderwijsbegeleiding van het NVO en de werkgroep Auditief Gehandicapten van het NIP, bezig geweest met een kritische evaluatie van de WEC (Wet op de Expertisecentra). Dit heeft geresulteerd in de publicatie van een knelpuntennota "Beroepscode versus uitvoering WEC: Diagnosten in spagaat", die te vinden is op de website van het NIP.

Op de website van Tests & Test-Research is ook een afdeling Diagnostiek gemaakt met daarop bijdragen van onder andere


Enquête toekomst WISC-III

Begin september heeft Boom test uitgevers, de distributeur van de WISC-III, in een brief aan de gebruikers bekend gemaakt dat zij uiterlijk 1 oktober 2004 zullen stoppen met de distributie van de WISC-III. Een uitzonderlijke stap die landelijke bekendheid kreeg door een artikel in de NRC van 11 september jl.
De reden hiertoe is voor Boom geweest dat er maar steeds onduidelijkheid blijft bestaan over de normering, betrouwbaarheid en validiteit van de WISC-III. De aanpassingen van de normering zijn niet aan de COTAN ter beoordeling voorgelegd en het Technisch Rapport dat voorjaar 2003 zou verschijnen is er nog steeds niet. Daarom is Boom test uitgevers van mening dat het niet langer verantwoord is de test te blijven distribueren.

Inmiddels heeft het NDC laten weten dat vanaf 1 oktober de distributie van de WISC-III door Harcourt Test Publishers (voorheen Swets Test Publishers) wordt overgenomen. Op zich een logische keuze aangezien The Psychological Corporation - onderdeel van Harcourt - de uitgever is van de Wechsler-tests.

De overgang van Boom naar Harcourt kan praktisch gezien belangrijke consequenties hebben voor degenen die de WISC-III hebben aangeschaft. Boom test uitgevers is steeds bereid geweest de WISC-III terug te nemen, en het aankoopbedrag te retourneren, mits het testmateriaal niet beschadigd was. Het is de vraag of Harcourt Test Publishers ook daartoe bereid zal zijn.

De aangescherpte regels in de Algemene Standaard Testgebruik, die voor de zomer in de ledenvergadering van het NIP zijn goedgekeurd, maken het de facto voor NIP-leden onmogelijk om de WISC-III voor diagnostisch onderzoek te gebruiken. In het kader van het RVC-VO mag de WISC-III dit schooljaar opnieuw niet worden gebruikt. Bij de CVI's zijn aan het gebruik sterke beperkingen opgelegd. Hiermee blijft de WISC-III vooralsnog een onbruikbare test.

In het licht van het voorgaande is het merkwaardig dat het NIP nog steeds cursussen voor het gebruik van de WISC-III organiseert, terwijl het NIP tegelijkertijd stelt dat haar leden een test als de WISC-III niet mogen gebruiken omdat deze test op de belangrijke psychometrische aspecten als onvoldoende is beoordeeld.

Of het nog tot een herstel van de WISC-III zal komen is onzeker. In ieder geval zal dat de nodige tijd vergen. Daarom dringt de vraag zich op of het niet verstandiger is om de investeringen die nodig zijn voor het herstel van de WISC-III aan te wenden voor een Nederlandstalige uitgave van de WISC-IV.

In de vorige Nieuwsbrief is aangekondigd dat we deze vraag middels een enquête voor willen leggen aan testgebruikers en andere geïnteresseerden. Dit is nu inmiddels gebeurd. De uitkomsten van de peiling staan op de home-page van www.testresearch.nl.
De overige uitkomsten staan op de website: klik hier voor uitkomsten van de enquête.


Het verschijnen van de NIO

De NIO, de Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau, zal vanaf begin oktober bij Boom test uitgevers verkrijgbaar zijn. Eind deze maand zijn alle onderdelen gedrukt. Het computerprogramma wordt eerst geleverd als 1.0 versie die vanaf het internet kan worden gedownload. De gebruikers ontvangen de 1.1 versie later op CD-rom. Met de 1.0 versie kunnen in ieder geval de gegevens van het Antwoordformulier met behulp van het LTP-programma optisch worden gelezen en vervolgens verwerkt. Daarnaast kunnen de gegevens handmatig worden ingevoerd en verwerkt. Op de site zijn voorbeelden te vinden van het antwoordformulier, van een scoreformulier en van een groepsoverzicht.

De NIO is door de COTAN op alle onderdelen 'goed' beoordeeld. Aanvankelijk was de beoordeling van één onderdeel, te weten de normen, 'voldoende'. Nadat aanvullende gegevens waren verstrekt is de beoordeling van de normering aangepast. De discussie die hierover is gevoerd, is op de site weergegeven. De aanvullende gegevens zijn als bijlage opgenomen in de Handleiding en Verantwoording van de NIO (Van Dijk & Tellegen, 2004).


De nieuwe lijst van toegestane intelligentietests in het kader RVC-VO

In de lijst van toegestane instrumenten in het kader van de RVC-VO, is de ook de NIO opgenomen. (Zie COTAN-beoordeling NIO op deze site, waarop ook een link naar deze lijst van RVC-VO staat.)

Hieronder staat een overzicht van de intelligentietests die dit jaar zijn toegestaan ten behoeve van instroom in het schooljaar 2005-2006. Tevens is de COTAN-beoordeling vermeld en is weergegeven of de tests gebruikt mogen worden in groep 8 en in de eerste klas van het voortgezet onderwijs.

Tabel 1. Kenmerken van intelligentietests die in kader RVC-VO zijn toegestaan (juli, 2004)
. NIO GIVO NDT* IVO IVO
internet
SON-R
5.5-17
SON-R
kort
WISC-R*

COTAN-oordeel:
testconstructie g g v v v g g g
testmateriaal g g g g v g g g
handleiding g g g g g g g g
normen g v v v v g g g
betrouwbaarheid g g g g v g g v
begripsvaliditeit g g v v v g g v
criteriumvaliditeit g g g v v g g o

Toepassing
groep 8 + +- +- + + + + +
klas 1 + + - - - + + +

* Dit jaar voor het laatst toegestaan.
COTAN-oordeel: g = goed; v = voldoende, o = onvoldoende
Toepassing: + = gehele schooljaar; +- = beperkt deel schooljaar; - = geen valide normen

De NIO en de SON-tests zijn de enige tests die zowel in groep 8 als in de eerste klas van het Voortgezet Onderwijs gedurende het hele jaar kunnen worden afgenomen en die ook volgend schooljaar weer gebruikt zullen kunnen worden. Dit zijn bovendien de tests die door de COTAN op alle aspecten als 'goed' zijn beoordeeld.

Het is mogelijk dat de WISC-R volgend jaar opnieuw voor één jaar in de lijst wordt opgenomen.Het is namelijk niet zeker of en wanneer de WISC-III opnieuw aan de COTAN ter beoordeling zal worden aangeboden en of dit in een ‘voldoende’ beoordeling zal resulteren.

Aan de NDT is door het ministerie van OC&W de eis gesteld dat aanvullend onderzoek moet worden verricht. Bovendien wordt het gebruik dit schooljaar alleen toegestaan voor afname in de maanden oktober – december, de periode waarin de normgegevens zijn verzameld. Hiermee komt een eind aan de situatie waarin werd gedaan of het voor de testprestatie niets uitmaakt of de test in september aan het begin, of in juni aan het eind van het schooljaar wordt afgenomen.

Het NDT-IQ wordt door de hoge gewichten van de verbale onderdelen sterk door taal gedomineerd. Uit het onderzoek met de NIO (en eerder ook met de GIVO) blijkt dat juist de prestaties op verbale intelligentietaken sterk toenemen gedurende het schooljaar.

Een ander probleem met de NDT is dat deze test door de dominantie van verbale vaardigheden niet geschikt is voor afname bij anderstalige kinderen en kinderen die niet Nederlandstalig zijn opgegroeid. Uit het onderzoek met de NIO is gebleken dat de NIO - een deels verbale test - het feitelijk onderwijsniveau van allochtone kinderen onderschat. Des te sterker zal dit gelden voor de NDT waar de verbale onderdelen in de IQ-score zo sterk worden benadrukt.

Terwijl de SON-R valide blijkt als algemene intelligentietest en met betrekking tot onderwijsvariabelen hoog correleert, wordt in de lijst van het RVC-VO het gebruik van de SON-tests beperkt tot afname bij leerlingen met taalproblemen en bij allochtone leerlingen.

Bij de verbale intelligentietests die zijn toegelaten in het kader van het RVC-VO wordt daarentegen niet de kanttekening geplaatst dat deze tests niet zonder meer gebruikt kunnen worden bij allochtone leerlingen. Als argument om deze verbale tests bij allochtonen toch te gebruiken is wel naar voren gebracht dat misschien de intelligentie van allochtone kinderen wel wordt onderschat, maar dat dit de predictieve validiteit niet aantast omdat binnen het onderwijs de kennis van het Nederlands zo belangrijk is. Uit het onderzoek met de NIO is echter gebleken dat het feitelijk onderwijsniveau van allochtone leerlingen een stuk hoger is dan op grond van de verbale intelligentiescore wordt verwacht.

Grootschalig gebruik van verbale intelligentietests binnen het onderwijs, zonder dat met bovengenoemde uitkomsten rekening wordt gehouden, leidt ertoe dat in Nederland onnodige belemmeringen worden opgeworpen voor de schoolcarrière van allochtone leerlingen. Hierdoor zullen zij onderwijs krijgen op een niveau dan onder hun capaciteiten ligt.

Van de intelligentietests in de lijst van RVC-VO geldt zowel voor de WISC-R (1986) als voor de SON-R 5.5-17 (1988), dat de normen van deze tests verouderd raken. Het valideringsonderzoek van de SON-R 2.5-7 gaf echter aanwijzingen dat de normveranderingen in Nederland nu minder snel lijken te gaan dan op grond van het Flynn-effect werd verwacht. Meestal wordt daarbij rekening gehouden met een veroudering van normen van ongeveer 3 IQ-punten per tien jaar.

In het kader van het valideringsonderzoek van de NIO is ook de WISC-R afgenomen bij 49 leerlingen van het voortgezet speciaal onderwijs. De gemiddelde NIO-totaalscore was 77.0. Het gemiddelde TIQ op de WISC-R was 79.1. Met een periode tussen beide normeringen van ongeveer 20 jaar, is dit een veel kleiner verschil dan men zou verwachten. Als dit algemeen geldig blijkt te zijn, dan zou dit de noodzaak voor nieuwe normeringen minder urgent maken.


to top to top to top to top

homepage T&T homepage SON-tests