Deze nieuwsbrief is ook te downloaden als Word document: klik.

Nieuwsbrief # 8

===================================================================
7 december 2004

redactie: Peter Tellegen

Heymans Instituut
Rijksuniversiteit Groningen

===================================================================

In deze Nieuwsbrief aandacht voor:

  • de WAIS-III (goed samengestelde normgroep is wel erg klein geworden),
  • de WISC-III (nieuwe tabel van het CBS geeft uitsluitsel over de representativiteit),
  • de NIO (het computerprogramma voor het optisch leesapparaat komt er aan)
  • en de NDT (nieuwe normen wel bruikbaar voor periode oktober-december)

===================================================================

De WAIS-III NL

Op 30 november heeft Harcourt op een symposium in Utrecht de nieuwe normen van de WAIS-III gepresenteerd. De normgroep is met betrekking tot het opleidingsniveau in overeenstemming gebracht met CBS-gegevens. In de WAIS-III NL Nieuwsbrief wordt gesteld dat de steekproef een lichte oververtegenwoordiging van hoger opgeleiden bleek te bevatten. Nu was het percentage hoger opgeleiden in de leeftijdsgroepen tot 65 jaar ongeveer 50% te hoog en in de leeftijdsgroepen van 65-85 jaar was het percentage zelfs 38% in plaats van 15%. Door dit een lichte oververtegenwoordiging te noemen wordt het probleem wel gebagatelliseerd. Om tot een evenredige vertegenwoordiging te komen bleek het namelijk noodzakelijk om niet alleen circa 180 personen aan de normgroep toe te voegen, maar ook moesten nog eens ruim 300 personen uit de normgroep worden verwijderd. Hierdoor nam de omvang van de normgroep af van 745 tot 588 personen.

In de Nieuwsbrief van Harcourt wordt vermeld dat de gevolgde stappen met betrekking tot de hernormering vooraf met de COTAN zijn doorgenomen en goedgekeurd. Wellicht denkt de argeloze lezer dat hij er dus op kan vertrouwen dat de normering door de COTAN als voldoende zal worden beoordeeld. Het is echter niet juist dat wordt gesteld dat de COTAN de wijze van hernormering zou hebben goedgekeurd. Een lid van de COTAN heeft Harcourt met betrekking tot de WAIS-III NL geadviseerd maar een advies van een lid van de COTAN is niet hetzelfde als een COTAN-advies. Dat is onlangs nog benadrukt in de notitie "Testauteurs, -uitgevers, -gebruikers en hun COTAN" van Hofstee en Evers (zie ook "Onze COTAN en de scheiding tussen advies en beoordeling" op deze site)

"Onwenselijk is dat de COTAN als zodanig betrokken raakt bij de productie van tests en handleidingen, in de vorm van advisering daarbij. In de eerste plaats zou dat een aanslag doen op de beschikbare tijd. In de tweede plaats zou de onafhankelijkheid van de beoordeling worden aangetast. Het staat individuele COTAN-leden vrij zulke adviezen te geven (of zelf tests te produceren); tegen beroep op hun expertise op individuele basis bestaat geen bezwaar. Zulke adviezen hebben dan echter geen COTAN-status. Bovendien zal het betreffende lid zich bij de beoordeling van de test in kwestie verschonen."

Maar terug naar de hernormering van de WAIS-III.

Voor tests die gebruikt worden voor beslissingen op individueel niveau stelt de COTAN als eis voor een 'voldoende' beoordeling dat in de relevante norm(leeftijds-)groep de steekproef uit tenminste 200 personen bestaat. Voor de leeftijd van 65-85 jaar is de totale omvang 100 personen en derhalve volstrekt onvoldoende. De twee leeftijdsgroepen tot 20 jaar bestaan samen uit 50 personen en zijn daarmee ook te gering voor een 'voldoende' beoordeling. Aangezien van een continu normeringsmodel gebruik is gemaakt gelden wel soepelere regels voor de omvang van de afzonderlijke steekproeven maar in dit geval zijn juist de uiteinden van de leeftijdsverdeling ondervertegenwoordigd. Op grond van de veranderingen die plaatsvinden van 20-65 jaar is het verloop van de scores onder de 20 jaar en boven de 65 jaar echter nauwelijks te voorspellen zoals ook bleek uit de grafieken die op het symposium werden vertoond. Het lijkt dan ook niet waarschijnlijk dat de normen voor de leeftijd onder de 20 jaar en de normen voor de leeftijd boven de 65 jaar door de COTAN als voldoende zullen worden beoordeeld. (Overigens verschijnt binnenkort bij Harcourt ook de GIT-II, de herziening van de Groninger Intelligentie Test, die genormeerd is op ruim 1500 personen in de leeftijd van 16 tot 86 jaar).

Bij de presentatie van de WAIS-III op het symposium bleek dat de nieuwe genormeerde IQ-scores gemiddeld twee à drie punten hoger uitvallen. Er is echter een aanzienlijke spreiding. In ongeveer 20% van alle gevallen zal de IQ-score met de nieuwe normen 5-10 punten hoger zijn in vergelijking tot de tot nu toe gebruikte normen. De afgelopen 5 jaar zijn waarschijnlijk vele duizenden adolescenten en volwassenen met de WAIS-III getest. In veel gevallen zullen op grond van de testuitkomsten belangrijke en ingrijpende beslissingen zijn genomen. In een niet te negeren aantal gevallen waren deze beslissingen anders uitgevallen als de WAIS-III van het begin af aan representatieve normen had gehad.
Het is daarom noodzakelijk om iedereen die de afgelopen jaren met de WAIS-III is getest te informeren hoe de uitkomst volgens de nieuwe verbeterde normering geweest zou zijn (zie het artikel "Afname van de WAIS-III of WISC-III. Verantwoord en verstandig?" De psycholoog, december 2002; en op deze site).


De WISC-III NL

Bij de WAIS-III heeft het beschikbaar komen van goede CBS-gegevens, voor de uitgever de doorslag gegeven om op het laatste moment aanpassingen te doen in de normgroep (zie het artikel "Herziene normering WAIS-III NL in strijd met CBS-gegevens", op de site van T&T). Door Larry Weiss, de psychometricus bij Harcourt van de Wechsler-tests is op het WAIS-symposium te kennen gegeven dat representatieve normen en een zo accuraat mogelijk testoordeel bij Harcourt prioriteit hebben. Op het symposium bleek echter ook dat de geplande heruitgave van de handleiding van de WISC-III, met de normen die vorig jaar zijn uitgebracht, doorgang zal vinden. Door ons is diverse malen aangetoond dat deze normen niet representatief zijn en in strijd met CBS-gegevens. De auteurs van de WISC-III NL stellen echter dat de huidige normen representatief zijn en beroepen zich eveneens op CBS-gegevens. Dat Harcourt vasthoudt aan de huidige normen kan moeilijk anders verklaard worden dan dat men vertrouwt op de mening van de auteurs.

Om een einde te maken aan de onzekerheid hoe de normpopulatie eruit zou zien volgens de gegevens van het CBS, heeft de Rijksuniversiteit Groningen het CBS gevraagd een tabel samen te stellen die zo nauwkeurig en volledig mogelijk weergeeft hoe de onderwijssituatie is van de Nederlandse kinderen in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar voor het schooljaar waarin de normgegevens zijn verzameld. Deze tabel is als bijlage opgenomen in het artikel "Nieuwe CBS-tabel geeft uitsluitsel over representativiteit WISC-III NL normen," dat deze week op de website van T&T is gezet.

Uit de vergelijking van de onderwijssituatie van de leerlingen van 13-16 jaar in de normgroep met de populatiegegevens van het CBS blijkt dat de proportie Havo/Vwo-leerlingen te hoog is terwijl ten onrechte de categorie speciaal onderwijs uit de normgroep is verdwenen. Het weglaten van deze laatste categorie leidt vooral aan de onderkant van de score-range tot grote vertekeningen. De normgroep is bij de oudere leerlingen niet representatief hetgeen om andere redenen (geen zittenblijvers getest) ook blijkt te gelden voor de Vlaamse normgroep. In het artikel wordt naar voren gebracht dat er ook op andere gronden twijfels kunnen bestaan of de normering correct is uitgevoerd.

Wellicht zal deze nieuwe informatie ertoe leiden dat Harcourt het beleid met betrekking tot de WISC-III zal herzien. Als dat niet zo is, en de test blijft met deze normen uitgegeven worden, dan ziet de toekomst van de WISC-III er somber uit. Het is niet aannemelijk dat de huidige normering door de COTAN als 'voldoende' zal worden beoordeeld. Daarnaast roept de gang van zaken rond de totstandkoming van deze test veel weerstand op. Deze situatie kan alleen ten goede worden gekeerd door een deugdelijke normering tot stand te brengen.

Onlangs heeft Boom test uitgevers bekend gemaakt dat klanten tot 15 december het testmateriaal van de WISC-III NL kunnen inleveren. Het blijkt dat Boom test uitgevers ook de aankoopsom vergoedt voor gebruikte sets. Na 15 december moeten klanten contact opnemen met het NDC of met Harcourt. Het is echter de vraag of het retourneren van de test wel zo vlot zal blijven verlopen. Er bestaat de kans dat het NDC binnenkort wordt opgeheven en mogelijk schuift Harcourt Nederland de verantwoordelijkheid door naar Harcourt UK.


De NIO

Naar verwachting verschijnt eind deze week de nieuwe versie van het NIO-computerprogramma voor verwerking van de scores. Deze versie kan gedownload worden vanaf de website van Boom test uitgevers. De gebruikers van de NIO krijgen hierover bericht van de uitgever. Met het nieuwe programma kan men de NIO-formulieren inlezen met een optisch leesapparaat en omzetten naar een NIO-bestand. Dit onderdeel wordt eerst als proef geïnstalleerd.

De overgang naar de nieuwe versie van het programma is voor alle gebruikers belangrijk omdat de gebruiksmogelijkheid van de huidige versie beperkt is tot eind 2004. De nieuwe versie kan tot eind januari 2005 worden gebruikt. De cd-rom zal januari volgend jaar verschijnen.

Bij de presentatie van de uitkomsten in de handleiding en op het scoreformulier wordt bij het vmbo binnen de basisberoepsgerichte leerweg een categorie leerlingen onderscheiden die extra ondersteuning krijgt. Meestal zijn dit ook leerlingen met een lwoo-indicatie. Kortheidshalve is deze groep, die qua testprestaties inzit tussen de leerlingen van het praktijkonderwijs en de overige leerlingen van de basisberoepsgerichte leerweg, aangeduid met LWOO. Door verschillende gebruikers is opgemerkt dat dit verwarring schept. Ook leerlingen van de kaderberoepsgerichte leerweg en van de gemengd theoretische leerweg kunnen voor leerwegondersteuning in aanmerking komen. Op het scoreformulier zullen we de groep daarom gaan aanduiden als BBL*. Hierbij wordt op het scoreformulier als toelichting gegeven: basisberoepsgerichte leerweg met extra ondersteuning. In de volgende druk van de handleiding zal dit ook worden aangepast.


De NDT

In het vorige Nieuwsbericht van Tests & Test-research werd ervoor gewaarschuwd dat de nieuwe normen voor de NDT, die overigens nu terecht gebaseerd worden op veranderende prestaties binnen het schooljaar, nog niet zijn beoordeeld door de COTAN en nog niet de goedkeuring hebben van de RVC-VO. De bestaande normen van de NDT zijn door het ministerie alleen toegelaten bij afname van de test in groep 8 in de periode oktober-december. De auteurs van de NDT hebben ons laten weten dat de nieuwe normen voor deze periode nauwelijks veranderd zijn zodat ze naar hun oordeel in de periode oktober-december zonder probleem gebruikt kunnen worden.


to top to top to top to top

homepage T&T homepage SON-tests