Column van Martin Steendam
verschenen in de Leeuwarder Courant
van 24 september 2002, pagina 19.

Nederlanders worden dommer

Dat is nieuws waar u niet op zit te wachten, na een sombere troonrede, een verdwijnende moraal en dalende beurskoersen. Als we ooit ons verstand nodig hebben, dan is het nu wel. De door Swets & Zeitlinger uitgebrachte en goed verkochte derde versie van de WAIS (Wechsler Adult Intelligence Scale), een veelgebruikte test om uw IQ vast te stellen, geeft beduidend lagere scores dan verwacht. Zijn Nederlanders dommer geworden?

Intelligentie is een complex en oud begrip. Filosofen als Plato en Aristoteles discussieerden over de verschillen bij mensen in intelligentie. Thomas van Aquino gaf ons een definitie van intelligentie, namelijk het vermogen om overeenkomsten te zien tussen ongelijke dingen (een appel heeft net als een peer een steeltje) en verschillen tussen gelijke dingen (het steeltje van deze peer is krommer dan het steeltje van die peer). Maar pas aan het einde van de 19e eeuw en met name in de 20e eeuw begon men binnen de experimentele psychologie het begrip intelligentie verder te onderzoeken en te meten.

Wat hebben Balkenende, Robinson Crusoe en een boerenslimmerik met elkaar gemeen? Ze hebben alledrie iets wat als intelligentie wordt gezien: het vermogen je aan te passen aan nieuwe situaties (Robinson Crusoe), het verwerven van kennis of vaardigheden (Balkenende), het profiteren van ervaringen (de boerenslimmerik). Intelligentie is een proces van informatieverwerking, bestaande uit de volgende stappen: gegevens verwerven (kijken naar een fruitschaal), verwerken (ik zie appels met steeltjes en peren met steeltjes), opslaan (appels en peren hebben steeltjes) en toepassen (deze peer heeft een korter steeltje). Kijk, dat is nu het aardige van mijn vak, daar mag je appels met peren vergelijken. Het meten van intelligentie doe je door te letten op snelheid en flexibiliteit in dit proces.

Er komt nog wel meer kijken bij intelligentie, maar dat hadden we ook niet anders verwacht. Daarbij zijn sommigen duidelijk royaler bedeeld dan anderen. De waarde van uw intelligente vermogen valt, wanneer u deze laat vaststellen met de WAIS-III, fors lager uit vergeleken met de vorige versie. Conclusie: alle Nederlanders, van schrander tot onnozel, worden een stuk dommer. Hoogbegaafden hadden wat weg te geven, normaal begaafden worden nu voor sukkels versleten, en de klein behuisden van verstand staan op de rand van een mentaal faillissement. Je zou er depressief van worden. Of laten alleen domkoppen zich nu nog testen?

Hoe kan dit? Een uitleg (van de uitgever van de WAIS-III) is dat er sprake is van het Flynn-effect: het IQ zoals gemeten met een IQ-test neemt in een periode van 10 jaar toe met 3 tot 5 punten. Gevolg hiervan is dat de gemiddelde score van alle Nederlanders stijgt. In een periode van 30 jaar zou de score wel 15 punten stijgen. De afgelopen jaren is de gemiddelde score verschoven van 100 naar misschien wel 115 of hoger. De vernieuwde WAIS brengt een noodzakelijke correctie aan.
Een andere uitleg is dat de normering ernstig tekort schiet. Uw IQ-score wordt bepaald met behulp van tabellen die zijn opgesteld aan de hand van steekproeven uit de bevolking, de zogenaamde normgroepen. En die normgroepen zijn niet goed samengesteld. Het blijkt dat het opleidingsniveau in de normgroepen fors hoger ligt dan onder de bevolking en dus niet representatief is. U wordt ten onrechte vergeleken met slimme Nederlanders. Er moeten dus nieuwe normgroepen komen: de uitgever mag een nieuwe handleiding op de markt brengen.

Volgens de makers van de WAIS-III is uw vermeende intelligentie terecht gecorrigeerd voor inflatie-effecten. Maar wat koopt u daarvoor? Uw IQ-score daalt met sprongen. Als aandelenkoersen dalen is het verstandig niets te doen, maar geldt dat ook bij dalende IQ-scores? U kunt besluiten om uw belang in uw intelligente gedachtegoed volledig in te ruilen voor investeringen in uw emotionele leven (EQ). Of u kiest voor een goede beleggingsportefeuille: zowel IQ als EQ. En wanneer u tot de sneue groep behoort voor wie investeren in IQ of EQ niet is weggelegd, dan kunt u altijd nog in aandelen gaan. Daar heb je geen verstand voor nodig, alleen geluk.

Martin Steendam is columnist op de pagina samenleving van de Leeuwarder Courant. Hij schrijft eens in de 14 dagen over de gezondheidszorg en dan met name vanuit zijn ervaring als psycholoog. Steendam is als hoofd behandeling werkzaam binnen de GGZ te Heerenveen, een van de vier districten van de GGZ-Friesland.

E-mail: martin.steendam@ggzfriesland.nl

Website: www.martinsteendam.nl


to top to top to top to top

homepage T&T homepage SON-tests