De COTAN en de WISC-III De COTAN en de WISC-III Verkoop WISC-III stopgezet Verkoop WISC-III voorlopig stopgezet Beoordeling WISC-III volgens COTAN-normen Beoordeling WISC-III volgens COTAN
WISC-III NDC aan gebruikers NDC aan gebruikers WISC-III De normering Normering WISC-III: representativiteit WISC-III Opmerkingen en Suggesties Handleiding WISC-III: opmerkingen
WISC-III Een illusie armer De WISC-III; Een illusie armer Afname WAIS-III of WISC-III? Afname WAIS-III of WISC-III? Steekproef WISC-III schiet te kort Steekproef WISC-III schiet te kort
Het herstel van de WISC-III Het herstel van de WISC-III De COTAN-beoordeling 2003 WISC-III De COTAN-beoordeling 2003 WISC-III de WISC-IV De WISC-IV
De aangepaste normen van de WISC-III De aangepaste normen van de WISC-III Critici WISC-III in het ongelijk gesteld Critici WISC-III in het ongelijk gesteld Boom stopt distributie WISC-III Boom stopt distributie WISC-III
Enquête toekomst WISC-III Enquête toekomst WISC-III Representatieve normen WISC-III van de baan Representatieve normen van de baan Hoe retourneer ik de WISC-III? Hoe retourneer ik de WISC-III?
Nieuwe CBS-tabel ontkracht WISC-III normen CBS-tabel ontkracht WISC-III normen Derde versie normen WISC-III Derde versie normen WISC-III .


Dit artikel is ook te downloaden als Word document: klik.

Het herstel van de WISC-IIINL

Peter Tellegen

Persoonlijkheids- en Differentiële Psychologie

Universiteit Groningen

12 april 2003

Concrete plannen voor het herstel van de WISC-III laten op zich wachten. Er wordt druk uitgeoefend op het NDC om de verkoop te hervatten, maar dit is wellicht niet verstandig. Men wacht op de publicatie van het oordeel van de COTAN. De kans dat daarmee de test wordt gered is niet zo groot.

Suggesties voor verbetering

Op een bijeenkomst eind september 2002 met de projectleiders en uitgever van de Nederlandstalige bewerking van de WISC-III, is door mij een aantal suggesties gedaan voor aanvullend onderzoek om de normen, betrouwbaarheid en de validiteit van de WISC-III te verbeteren, dan wel beter te kunnen onderbouwen (zie de appendix). Het NIP-Dienstencentrum (NDC) had het onderzoek in vier à vijf maanden kunnen uitvoeren en de uitkomsten waren dan nu bekend geweest.

Ongetwijfeld was er dan minder reden om de normen, de betrouwbaarheid en de validiteit van de WISC-III als onvoldoende te beoordelen.

Wellicht zal de test in de toekomst verbeterd worden. Natuurlijk hebben Drenth, Hofstee en andere deskundigen gelijk dat een testuitkomst altijd onzeker is. Dit betekent echter niet dat inspanningen om de marge van onzekerheid te verkleinen, en pogingen om meer inzicht te krijgen in de betekenis en de beperkingen van de uitkomst op de WISC-III, zinloos zijn.

Afwijkingen normen 'niet schokkend'

In een artikel in de Volkskrant van 12 april stelt Hofstee dat een afwijking van drie tot vijf punten bij de normering niet schokkend is. De IQ-score moet niet te absoluut worden genomen en bij belangrijke beslissingen moet je in grensgevallen een tweede test afnemen. Indien dit echter (al dan niet uit financiële) overwegingen niet gebeurt, dan is dit naar de mening van Hofstee schadelijk, want een fatsoenlijke bejegening van het kind of een sollicitant is in het geding.

Het probleem bij deze redenering is dat niet wordt onderkend dat door een gebrekkige normering, en door systematische afwijkingen in de normering, het aantal grensgevallen juist toeneemt. Er is meer onzekerheid over de betekenis van de testuitkomst, er zal dus vaker een tweede test moeten worden afgenomen. Aangezien dit veelal niet gebeurt neemt door de onjuiste normering het aantal gevallen toe waarin sprake is van een gebrek aan fatsoenlijke bejegening van het kind.

Herstel normen

Men zou kunnen denken dat een vertekening in de normering op betrekkelijk eenvoudige wijze hersteld kan worden. Dit suggereert ook Drenth in hetzelfde artikel in de Volkskrant. In de praktijk is dit nog niet zo eenvoudig zoals blijkt bij de RAKIT (Bleichrodt, Drenth, Zaal & Resing, 1987) waar kinderen uit het speciaal onderwijs buiten de normgroep zijn gelaten. Dit heeft behoorlijk grote gevolgen voor kinderen met lage IQ-scores (Tellegen, 2002b). Ondanks het uitgebreide aanvullende onderzoek dat met de RAKIT bij leerlingen van het speciaal onderwijs is gedaan, zijn de normtabellen niet aangepast.

Het probleem bij de normering van de WISC-III (Kort, Compaan, Bleichrodt, Resing, Schittekatte, Bosmans, Vermeir & Verhaeghe, 2002) is echter dat de auteurs bestrijden dat er grote afwijkingen zijn. Enkele weken geleden werd nog door het NDC op een bijeenkomst van secties van het NIP gesteld dat 'de' nieuwe normen maximaal één IQ-punt van de huidige normen zullen afwijken. Deze conclusie wordt echter niet op empirische of logische gronden onderbouwd. Het NDC weigert ook om data voor analyse ter beschikking te stellen zodat critici zich moeten beperken tot schattingen gebaseerd op onvolledige gegevens. Dit leidt tot onzekerheid bij de gebruikers en maakt het niet mogelijk om goede correcties toe te passen. Men kan alleen maar concluderen dat er een grote marge van onzekerheid is en dit verhindert een verantwoord gebruik van de test.

Terugtrekken 'voorbarig'

In het licht van de problemen die er met de test zijn, is het opmerkelijk dat Hofstee het stopzetten van de verkoop van de WISC-III voorbarig noemt aangezien de beoordelingsprocedure van de test nog niet is afgerond. In een verklaring, een week eerder, was namelijk gesteld dat de COTAN geen politieagent is en er ook niet op aandringt een test uit de handel te nemen. Een afstandelijke houding die in het geval van de WISC-III nu niet wordt gehandhaafd. Door het besluit de test uit de handel te nemen 'voorbarig' te noemen, mengt de COTAN zich publiekelijk in het uitgeefbeleid van het NDC. Dat is jammer want de problemen bij het NDC hebben te maken met de wetenschappelijke kant van de testontwikkeling en niet met de uitgeefkant.

Terugtrekken verstandig

In de beschrijving van de beoordelingsprocedure van de COTAN in het eerste deel van de "Documentatie van Tests en Testresearch in Nederland" staat: "Nadat van tests het eindoordeel is vastgesteld, wordt de testauteur de mogelijkheid geboden daarop te reageren. Reacties en commentaren van de auteur worden door de beoordelaars behandeld." (Evers, van Vliet-Mulder & Groot, 2000). Aangezien tot nu toe door de auteurs geen nieuwe onderzoeksresultaten naar buiten zijn gebracht, kan niet worden verwacht dat het oordeel aanzienlijk zal wijzigen. De uitgever van het NDC heeft daarom alle reden om er rekening mee te houden dat in het nog te publiceren eindoordeel de WISC-III op meerdere punten 'onvoldoende' zal scoren. In de verklaring van Jaap Mulder van het NDC wordt hierover duidelijk informatie gegeven hetgeen door veel gebruikers wordt gewaardeerd.
Hofstee vindt het stopzetten van de verkoop voorbarig en wellicht had hij ook liever gezien dat het 'voorlopig' oordeel niet naar buiten was gebracht. Men moet zich echter realiseren dat dit voor het NDC enorme problemen met zich mee zou kunnen brengen.

Op verzoek van het NIP is de COTAN bezig met een herziening van de Algemene Standaard Testgebruik (NIP, 2000). In de bestaande Standaard wordt de NIP-psychologen dringend aangeraden tests alleen te gebruiken indien ze beoordeeld zijn door de COTAN, en anders met de uitslagen met grote omzichtigheid om te gaan. Naar verluidt wordt in de conceptherziening een voorstel gedaan dat de beoordeling tenminste 'voldoende' moet zijn; in het geval dat dat niet zo is moet de psycholoog het gebruik van de test afdoende kunnen beargumenteren.

Hoewel dit nog een voorstel is, moet de uitgever van het NDC er wel rekening mee houden dat het NIP dergelijke eisen gaat stellen en hij weet, of kan vermoeden, dat de WISC-III die hij tot nu toe heeft verkocht waarschijnlijk niet aan die eisen zal voldoen. Hoe zouden de NIP-leden en de andere kopers van de WISC-III reageren als ze achteraf horen dat de test die ze bij het NIP-Dienstencentrum hebben aangeschaft, niet gebruikt mag worden volgens de nieuwe Standaard van het NIP.
Juist door de openheid in de verklaring van de uitgever wordt goodwill gekweekt die het NIP waarschijnlijk hard nodig zal hebben in de situatie die nu is ontstaan. Helaas is de openhartigheid al weer verdwenen in de brief die de directeur van het NDC aan de gebruikers heeft gestuurd (zie: <www.psynip.nl> onder Dienstencentrum): er is twijfel over de kwaliteit; de gebruiker hoeft geen belemmeringen te hebben om de test toe te passen; de professional is zelf verantwoordelijk en moet altijd op zijn hoede zijn; een score is altijd een schatting, we raden u aan de scores met nog meer behoedzaamheid te interpreteren. Mooie woorden en opnieuw wordt meegedeeld dat aanvullend onderzoek over normering en betrouwbaarheid heeft plaatsgevonden. Opnieuw wordt echter niets verteld over de omvang van dit onderzoek en over de uitkomsten.

Eigen verantwoordelijkheid

Door de COTAN en het NDC wordt in verband met de WISC-III gewezen op de eigen verantwoordelijkheid van de psycholoog om een test al dan niet aan te schaffen of te gebruiken. Ook een test die niet is beoordeeld of op sommige aspecten onvoldoende is beoordeeld kan gebruikt worden mits de psycholoog het gebruik afdoende kan beargumenteren. Om deze verantwoordelijkheid te dragen is het echter noodzakelijk dat de gebruiker van de test goed wordt geïnformeerd. En juist daar schort het aan in de handleiding van de WISC-III. Na het kritisch artikel over de test in de Psycholoog (Tellegen, 2002a) werd een reactie aangekondigd maar een half jaar later is er nog niets verschenen. Men vond de kritiek voorbarig en wachtte het oordeel van de COTAN vol vertrouwen af. Voorbarig is echter niet de kritiek maar het feit dat een dergelijke test wordt uitgebracht zonder goede normen en zonder verantwoording. Als het NDC en de COTAN menen dat de gebruiker goed geïnformeerd moet zijn om zelfstandig te kunnen oordelen, dan zou het aan te bevelen zijn om de uitgebreide toelichting bij het oordeel van de COTAN zo snel mogelijk bekend te maken.

Hoe nu verder

Een goede uitgave van de WISC-III is zeker mogelijk. Als men daarbij streeft naar het wegwerken van de 'onvoldoendes' dan kan dit in een half jaar. Indien het doel is een echt kwalitatief goede uitgave van de test, en dat mag toch wel verwacht worden bij de meest gebruikte individuele intelligentietest voor kinderen, dan moet men rekenen op een periode van tenminste een jaar. Het probleem is echter in beide gevallen dat de huidige auteurs tegen beter weten in blijven volhouden dat er eigenlijk niets aan de hand is. Bovendien hebben zij nu al een jaar nagelaten om aan de noodzakelijke verbetering van de test te werken, althans voor de buitenstaander is daar nog niets van te zien. Een verbetering van de test door externe deskundigen, in samenwerking met de auteurs, lijkt daarom moeilijk realiseerbaar. Een verbetering zonder de auteurs is natuurlijk ook ongewenst en uit de ervaringen met de WAIS-III blijkt wel dat dat ook haast onmogelijk is.

Gebruikers van de WISC-III moeten er daarom rekening mee houden dat een deugdelijke herziening van de test niet van de grond zal komen. Als daar toch veel tijd en energie in gestoken moet worden, is het dan niet aantrekkelijker om de WISC-IV, die nu in de Verenigde Staten in ontwikkeling is, aan te passen en te normeren.

Terugsturen ?

Voorlopig hebben de bezitters van de WISC-III NL een duurbetaalde test die niet goed bruikbaar is en waarbij het onduidelijk is wat er gaat gebeuren. Als het NDC de afgelopen weken met concrete plannen was gekomen voor de aanpak van de problemen, dan had dat hoop gegeven. In plaats daarvan is de energie gestoken in het aanvechten van het COTAN-oordeel. Natuurlijk het goed recht van de auteurs maar de gebruikers schieten daar niets mee op. De argumenten van de auteurs krijgt men bovendien niet te horen.
Indien een koper van de WISC-III van mening is dat hij deze test voorlopig niet kan gebruiken, dan is het waarschijnlijk het meest verstandig om de test terug te sturen naar het NDC en het geld terug te vragen. Wellicht komt er nog eens een goede uitgave die men dan alsnog kan aanschaffen.

Alternatief

Voor psychologen die gewend zijn, of waren, de WISC-R te gebruiken, is dit de meest voor de hand liggende keuze als vervanging van de WISC-III. Weliswaar zijn de normen zo'n twintig jaar oud en geeft dit een overschatting van het IQ van ongeveer 6 à 7 IQ-punten, maar men is hiermee bekend en heeft geleerd ermee om te gaan.

Literatuur

Bleichrodt, N., Drenth, P.J.D., Zaal, J.N. & Resing, W.C.M. (1987). RAKIT Handleiding. Lisse: Swets & Zeitlinger.
Evers, A., van Vliet-Mulder, J.C. & Groot, C.J. (2000). Documentatie van Tests & Testresearch in Nederland. Assen: Van Gorcum.
Kort, W., Compaan, E.L., Bleichrodt, N., Resing, W.C.M., Schittekatte, M., Bosmans, M., Vermeir, G. & Verhaeghe, P. (2002). WISC-III NL Handleiding. Amsterdam: NIP Dienstencentrum.
NIP. (2000). Algemene Standaard Testgebruik. Amsterdam: NIP.
Tellegen, P.J. (2002a). De WISC-III NL. Een illusie armer. De Psycholoog, 37, 607-610.
Tellegen, P.J. (2002b). De kwaliteit van de normen van de RAKIT. Groningen: <www.testresearch.nl>.


appendix

Aanvullend onderzoek WISC-III NL

Onderzoek naar validiteit, en bruikbaarheid van de test bij allochtonen

Correlaties met RAKIT (R) en SON-R in alternerende volgorde.

W R S
W S R
R W S
R S W
S W R
S R W

Periode tussen testafnames 1 - 2 maanden.

Twee groepen van ieder circa 80 kinderen in de leeftijd van 7-9 jaar (evt. 6 - 10)
Groep 1: autochtoon
Groep 2: allochtoon; bij voorkeur anderstalig opgegroeid (bijv. Turks, Marokkaans)

Tests aanvullen met taaltest.

Van de RAKIT en de SON-R 5.5-17 kan de verkorte vorm worden gebruikt (afname circa 1 uur). Van de WISC-III de 10 basissubtests.

Stabiliteit en samenhang met WISC-R

Dit onderzoek kan uitgevoerd worden bij kinderen van 13 tot en met 16 jaar in het voortgezet onderwijs. Het onderzoek kan tevens dienen als aanvulling van de normgroep met leerlingen tot HAVO-niveau.

Voor de normgroep is een aanvulling nodig van circa 20-25 kinderen per leeftijdsjaar (13.5 - 16.5) tot HAVO.

Hertest met de WISC-III
80 kinderen (13-16 jaar), tussenperiode circa 3 maanden

Samenhang met WISC-R
40 kinderen (13-16 jaar), WISC-III dan WISC-R, tussenperiode circa 3 maanden
40 kinderen (13-16 jaar), WISC-R dan WISC-III, tussenperiode circa 3 maanden

Van de 120 kinderen waarbij de WISC-III als eerste wordt afgenomen, moeten 80-100 op niveau tot HAVO. De anderen daarboven (misschien extra VWO, Gymnasium).
Bij de 40 kinderen waarbij de WISC-R als eerste, zelfde verhouding aanhouden.

Aantal personen en testafnames

Het validiteitsonderzoek heeft betrekking op 160 personen en 480 testafnames
Het normerings/hertestonderzoek heeft betrekking op 160 personen en 320 testafnames

Peter Tellegen, september 2002


to top to top to top to top

homepage T&T homepage SON-tests